Vì sao con người dễ nhiễm bệnh từ động vật

Thông thường, các loài động vật hoang dã dễ dàng thích nghi với môi trường sống ở đô thị hơn so với trong tự nhiên vì nguồn cung cấp thực phẩm dồi dào, khiến không gian thành phố trở thành nơi lý tưởng cho các mầm bệnh tiến hóa.

Thói quen ăn động vật hoang dã "nuôi" virus
 
Theo Reuters, các chủ cửa hàng bán lừa, chó, hươu, cá sấu... cho biết họ có kế hoạch trở lại kinh doanh ngay khi thị trường mở cửa trở lại.

"Tôi sẽ bán hàng trở lại khi lệnh cấm được dỡ bỏ. Người dân thích mua động vật hoang dã. Họ mua để ăn hoặc tặng quà vì nó rất dễ bán và mang lại tiếng tăm", Gong Jian, chủ cửa hàng động vật hoang dã trực tuyến ở khu vực Nội Mông tự trị, cho biết.
 
Động vật lây bệnh cho con người như thế nào?
 
Trong 50 năm qua, một loạt các bệnh truyền nhiễm đã lây lan nhanh chóng từ động vật sang người.

Cuộc khủng hoảng HIV/AIDS những năm 1980 bắt nguồn từ loài vượn lớn; đại dịch cúm gia cầm 2004-2007 xuất phát từ chim; dịch cúm lợn năm 2009 là do loài lợn. Hội chứng hô hấp cấp tính nghiêm trọng (SARS) xuất phát từ loài dơi, thông qua trung gian là cầy hương; trong khi đó loài dơi cũng gây ra đại dịch Ebola.

Con người luôn nhiễm bệnh từ động vật. Trên thực tế, hầu hết bệnh truyền nhiễm mới đến từ động vật hoang dã. Nhưng điều đáng nói là sự thay đổi của môi trường đang đẩy nhanh tiến trình này, yếu tố cuộc sống thành phố và nhu cầu du lịch quốc tế gia tăng càng khiến những căn bệnh này xuất hiện và lây lan nhanh hơn.
Hầu hết động vật đều mang trong mình một loạt mầm bệnh - các loại vi khuẩn và virus có thể gây bệnh. Khả năng tiến hóa của mầm bệnh phụ thuộc vào việc lây nhiễm sang vật chủ mới và nhảy sang loài khác.

Hệ thống miễn dịch của vật chủ mới sẽ cố gắng tiêu diệt mầm bệnh, nghĩa là cả hai, vật chủ mới và mầm bệnh, đều cố gắng tìm ra những cách thức mới nhằm tiêu diệt lẫn nhau.

Chẳng hạn, khoảng 10% số người nhiễm bệnh đã thiệt mạng trong dịch SARS năm 2003, so với dưới 0,1% do cúm thông thường.

Sự biến đổi về môi trường và khí hậu đang thay đổi và tiêu diệt môi trường sống của động vật, thay đổi cách thức chúng sinh sống, cư trú và thức ăn. Ngay cách sống của con người cũng thay đổi, 55% dân số toàn cầu hiện sống ở các thành phố, tăng cao so với con số 35% của 50 năm trước.

Và những thành phố lớn hơn này càng mở rộng không gian cho động vật hoang dã như chuột, gấu trúc, sóc, cáo, chim, chó rừng, khỉ… sinh sống ở công viên và vườn, ăn thực phẩm mà con người bỏ lại.

Thông thường, các loài động vật hoang dã dễ dàng thích nghi với môi trường sống ở đô thị hơn so với trong tự nhiên vì nguồn cung cấp thực phẩm dồi dào, khiến không gian thành phố trở thành nơi lý tưởng cho các mầm bệnh tiến hóa.
Nhóm người nào có nguy cơ lây bệnh cao nhất?
 
Các bệnh mới trong vật chủ mới thường nguy hiểm hơn, đó là lý do bất kỳ loại bệnh mới nào xảy ra cũng rất đáng quan tâm. Một số nhóm dễ bị mắc các bệnh mới này hơn so với những nhóm khác.

Cư dân nghèo ở thành phố thường phải làm các công việc như dọn dẹp và vệ sinh, dễ gặp các nguồn và người mang mầm bệnh. Họ cũng có thể có hệ thống miễn dịch yếu hơn do dinh dưỡng kém và ít có điều kiện tiếp xúc với không khí trong lành hoặc phải làm việc trong các điều kiện không vệ sinh. Và nếu bị ốm, họ có thể không đủ khả năng được chăm sóc y tế đầy đủ.

Các loại bệnh nhiễm trùng mới cũng dễ lây lan nhanh hơn ở các thành phố lớn vì dân số đông, không khí trong lành ít và cùng chạm vào một bề mặt.

Trong một số nền văn hóa, con người cũng ăn thịt một số loại động vật hoang dã. Đây cũng là nguyên nhân khiến họ dễ mắc bệnh truyền nhiễm hơn.

Các chính phủ thường có xu hướng coi mỗi căn bệnh truyền nhiễm mới xuất hiện là một cuộc khủng hoảng độc lập, thay vì nhận ra chúng là dấu hiệu cho thấy thế giới đang biến đổi như thế nào. Càng tác động để thay đổi môi trường sống, con người càng có khả năng phá vỡ hệ sinh thái và tạo cơ hội cho bệnh tật mới xuất hiện.

Chỉ có khoảng 10% mầm bệnh trên thế giới đã được ghi nhận. Bởi vậy, cần đầu tư nhiều hơn để xác định những mầm bệnh còn lại và những loài động vật nào đang mang các mầm bệnh đó. Chẳng hạn, chúng ta cần biết số chuột ở London là bao nhiêu và chúng đang mang những mầm bệnh gì.

Nhiều người dân thành phố thỏa mãn với việc sống chung với các động vật hoang dã trong cùng một không gian, nhưng mọi người cũng nên nhận ra rằng một số loài trong đó có thể gây hại.

Vì vậy, điều quan trọng là phải theo dõi xem có những loài động vật nào mới đến, mọi người có đang giết hay ăn thịt các loài động vật hoang dã, hay mang chúng từ các khu vực lân cận ra bán ở chợ hay không.

Cải thiện điều kiện vệ sinh, xử lý chất thải và kiểm soát dịch là những cách giúp ngăn chặn dịch bệnh xuất hiện và lan rộng. Điều đó giúp thay đổi cách thức chúng ta quản lý môi trường và cách con người tương tác với môi trường.
Tin tức khác